W Polsce idea ochrony zasobów genowych roślin i ich znaczenia dla wzrostu produkcji rolniczej cieszyła się zawsze dużym poparciem i zrozumieniem, które spowodowało utworzenie Program Ochrony Zasobów Genowych Roślin Użytkowych. Programu Ochrony Zasobów Genowych Roślin Użytkowych ma wieloletnie doświadczenie w ochronie zasobów genowych roślin ex situ, posiada odpowiednie urządzenia do przechowywania materiałów, zostały wypracowane standardy przechowywania, dokumentacji i oceny materiałów. Głównym celem tego przedsięwzięcia jest zachowanie zasobów genowych podstawowych roślin uprawnych i ich dziko rosnących krewnych dla hodowli i badań naukowych. Program opiera się na współpracy wielu instytucji. Kolekcje znajdują się w trzech wyższych uczelniach, siedmiu branżowych instytutach, siedmiu stacjach hodowli roślin i w Ogrodzie Botanicznym PAN. Obecnie kolekcje poszczególnych gatunków są finansowane ze środków postępu biologicznego Ministerstwa Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. W ramach programu chronionych jest około 64 tys. obiektów. Nowe filozofia ochrony przyrody zmienia jej tradycyjne pojmowanie. Szczególnie idea zachowania różnorodności biologicznej wymaga nowych rozwiązań. Powstają nowe możliwości, które pozwalają bankowi genów na udział w programach środowiskowych i wykorzystanie zachowania ex situ dla kompleksowej ochrony przyrody.
Celem ekspedycji organizowanych przez Centrum Roślinnych Zasobów Genowych IHAR w Radzikowie jest zbiór miejscowych populacji roślin użytkowych, starych odmian i dzikich gatunków pokrewnych roślinom uprawnym, rejestracja starych sadów drzew owocowych, a także ocena erozji genetycznej roślin uprawnych. Wyjazdy eksploracyjne odbywają się na terenie kraju i państw ościennych. W latach 1976-1998 podczas ekspedycji zebrano w Polsce 2447 próbek roślin użytkowych. W latach 1996-1998 w czasie ekspedycji zagranicznych uzyskano 2208 próbek. Na podstawie wyników ekspedycji, obserwacji terenowych i wywiadów z rolnikami stwierdzono, że erozja genetyczna roślin postępuje bardzo szybko, kontynuowanie więc ekspedycji jest niezbędne i ma na celu zabezpieczenie rodzimej różnorodności biologicznej.
Znaleziono kombinacje starterów AFLP generujących polimorficzne obrazy na żelach poliakrylamidowych za pomocą których można by było zróżnicować badane populacje i odmiany roślin: Phaseolus vulgaris var. nanus i Ph. coccineus, Avena maroccana, A. murphyi, A. macrostachya A. insularis, A. sativa, A. strigosa. R. japonka, R. sachalinense, Pyrus, Zea mays, Trifolium (T. nigrescens, T. occidentale, T. repens). Analiza zróżnicowania genetycznego w obrębie poszczególnych gatunków została oparta na metodzie AFLP. W badaniach wykorzystano 16 starterów, z których osiem zawierało w sekwencji nukleotydowej miejsce restrykcyjne EcoRI, a pozostałe osiem - miejsce restrykcyjne MseI, co dało 64 kombinacje starterów AFLP. Rozdział fragmentów prowadzono na sekwenatorze AbiPrism 377XL. W wyniku przeprowadzonych analiz znaleziono 32 pary starterów różnicujących dla Ph. vulgaris i Ph. coccineus, 18 kombinacji dla A. sativa, A. insularis, A. maroccana, A. murphy, A. macrostachya oraz 21 par starterów charakterystycznych dla A. strigosa. Dla R. japonica i R. sachalinense znaleziono 18 kombinacji starterów AFLP, zaś dla roślin z rodzaju Pyrus 30 par. Populacje Zea mays charakteryzowało 12, a Trifolium 18 par starterów różnicujących.
W kolekcji Krajowego Centrum Roślinnych Zasobów Genowych Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin w Radzikowie zgromadzono 43 gatunki roślin alternatywnych. Gatunki te mogą być przydatne do rekultywacji terenów zdegradowanych przez przemysł, gruntów odłogowanych oraz mogą mieć znaczenie jako odnawialne źródła energii. Mogą także stanowić surowce do produkcji pasz, podłoża do uprawy grzybów jadalnych, surowce do produkcji płyt i elementów budowlanych. Do grupy roślin dających największe plony biomasy należą dwa gatunki rdestów wieloletnich: rdestowiec ostrokończysty (Reynoutria japonica HOUTT.) i rdestowiec sachaliński (Reynoutria sachalinensis (F. SCHMIDT) NAKAI). W doświadczeniu polowym założonym w Instytucie Hodowli i Aklimatyzacji Roślin w Radzikowie w 2001 r. badano w drugim roku wegetacji 14 klonów rdestowców, które zostały zebrane na terenie Polski, na Ukrainie, w Czechach i na Słowacji. Analiza statystyczna wykazała istotne różnice między badanymi populacjami pod względem następujących cech: długości liścia, szerokości liścia, liczby międzywęźli, liczby pędów w kępie, wysokości roślin oraz przyrostu w jednostkach czasu. Stwierdzono duże zróżnicowanie między badanymi populacjami i przydatność gatunków rdestowców do różnych celów. Kontynuacja badań pozwoli na poszerzenie wiedzy o tych gatunkach oraz pozwoli lepiej określić sposoby ich wykorzystania.
Rekultywacja gruntów zdewastowanych przez przemysł polega na przywróceniu im życia biologicznego, umożliwiającego wegetację roślin wyższych. Trzcinnik piaskowy (Calamagrostis epigeios L. Roth) jest gatunkiem o zdolnościach pionierskich. Rozpoczyna on bowiem ciąg sukcesji naturalnej zarówno na hałdach odpadów kopalni węgla, jak też na wydmach piaskowych terenów zdewastowanych przez przemysł. Celowym jest więc poznanie biologii tego gatunku oraz określenie zakresu zmienności cech morfologicznych populacji występujących w Polsce. W 1996r. dokonano oceny cech morfologicznych 28 ekotypów trzcinnika piaskowego zebranych z terenu całego kraju. Dokonano pomiarów następujących cech morfologicznych: długość rozłogów na początku oraz po zakończeniu wegetacji, wysokość w fazie kłoszenia i pełni kwitnienia, długość i liczba wiech oraz bujność całej rośliny. Za najważniejszą cechę świadczącą o ekspansywności trzcinnika piaskowego uznano długość rozłogów. Ekotypy trzcinnika różniły się bardzo istotnie pod względem liczby wiech na roślinie. Różnorodność morfologiczna badanego materiału świadczy o bogactwie genotypowym trzcinnika piaskowego, występującego na stanowiskach naturalnych w Polsce. Istnieją więc możliwości wytworzenia populacji lub odmian tego gatunku, wykazujących wybitne zdolności pionierskie na gruntach bezglebowych i zdewastowanych.