W artykule omówiono źródła tłuszczów, które mogą być stosowane do smażenia, zwłaszcza tzw. głębokiego. Należą do nich głównie te surowce, w których obniżona została zawartość kwasów polienowych, przede wszystkim linolenowego. Są to tłuszcze roślinne i zwierzęce o konsystencji stałej w temperaturze pokojowej, tłuszcze częściowo uwodornione, tłuszcze o obniżonej zawartości kwasów C18:3 i C18:2, otrzymane na drodze genetycznej lub hodowlanej, a także mieszaniny tłuszczów mniej stabilnych z bardziej stabilnymi. Podniesienie trwałości oksydatywnej i termo- oksydatywnej można uzyskać także przez stosowanie dodatków, takich jak: przeciwutleniacze, środki chelatujące i polikrzemiany. W artykule rozpatrzono problem korzyści i zagrożeń związanych ze stosowaniem danego rodzaju tłuszczu, głównie w aspekcie spożywania dużych ilości kwasów nasyconych oraz izomerów trans.
W pracy dokonano przeglądu literaturowego w zakresie składu kwasów tłuszczowych w triacyloglicerolach, będących składnikami wielu produktów spożywczych. Wykazano, że dominujące są kwasy oktadecenowe (Cl8:1), zarówno izomery cis, jak i trans. Źródłem tych ostatnich są przede wszystkim tłuszcze uwodornione i tłuszcze przeżuwaczy, ale powstają też podczas rafinacji tłuszczów, głównie na etapie odwaniania. Celem pracy było porównanie odporności na utlenianie kwasów oktadecenowych cis i trans. Badania prowadzono na estrach metylowych kwasu oleinowego i elaidynowego oraz na częściowo uwodornionych olejach: oliwkowym i rzepakowym podwójnie ulepszonym. W celu uzyskania prób o tym samym stopniu uwodornienia, jednakowej zawartości kwasów 18:1, lecz różnych proporcjach izomerów cis i trans tych kwasów, uwodornienia prowadzono zarówno na świeżym, jak i częściowo zatrutym siarką katalizatorze niklowym Pricat 9920 lub na katalizatorze niklowo-siarczkowym Pricat 9908. Do badania odporności na utlenianie stosowano 2 przyspieszone testy: skaningowej kalorymetrii różnicowej (DSC) i test termostatowy Schaala. Badania wykazały, że tłuszcze zawierające więcej izomerów trans niż cis kwasów oktadecenowych, przy porównywalnych zawartościach kwasów monoenowych i polienowych, charakteryzują się wyższą odpornością na utlenianie. Upoważnia to do wnioskowania, że konfiguracja geometryczna kwasów tłuszczowych oktadecenowych w triacyloglicerolach ma wpływ na szybkość utleniania tłuszczu. W przypadku estrów metylowych kwasu oleinowego i elaidynowego różnice w odporności na utlenianie były nieznaczne.
The effect of temperature during hydrogénation of soybean oil on the degree of poisoning of nickel catalyst by phospholipids was investigated. Two wide porous catalysts with diverse particle sizes were used: catalyst No. 1, medium-grained and catalyst No. 2, fine-grained. Hydrogénation was conducted in a "dead end" type laboratory scale reactor in the temperature range of 160÷190°C. The poisoning coefficient (the ratio of the hydrogenation rate constants in the presence and in the absence of inhibitors in the oil, α = kwith inhib./kwithout inhib.) and changes in activation energy (Ea) of soybean oil hydrogénation in the presence of phospholipids were studied. It was affirmed that the effect of temperature on catalyst poisoning by phospholipids is significant; the lower the reaction temperature was, the greater the phospholipid inhibiting effect was. The fine-grained catalyst was more active and more resistant. Its resistance decreased at a slower rate than that for the medium-grained catalyst. For example, at 160°C, the coefficients (α) were 0.26 and 0.4 for catalyst No. 1 and 2, respectively. But at 190°C, the respective coefficients were 0.59 and 0.66. The studied catalysts were characterized by Ea similar to that of commercial catalysts: 35.21 and 28.66 kJ/mol for catalysts No. 1 and 2, respectively. The addition of phospholipids to soybean oil caused a decrease in the reaction rate and an increase in the activation energy. The absolute difference in activation energy (∆Еa) for the medium-grained catalyst was 44.05 kJ/mol, and was almost two times higher than that for the fine-grained catalyst (∆Ea = 26.02 kJ/mol). The relative increase in activation energy was 125 and 94.3 %, respectively.
Hydrogenation of rapeseed oil proceeds according to different mechanisms when using copper and nickel catalyst. The products obtained exhibit different compositions of fatty acids which in turn influences their quality and nutritive and physical properties.
Porównano 2 metody instrumentalne określania stabilności oksydatywnej tłuszczów - Rancimat imanostatyczna. W tym celu przeprowadzono testy na 37. próbach rafinowanego oleju rzepakowego i 36. próbach oleju sojowego. Porównanie długości okresów indukcji reakcji utleniania, otrzymanych obydwoma metodami wskazuje na ich dobrą korelację. Daje to możliwość wzajemnego przeliczania wyników. Wszystkie przeanalizowane oleje rzepakowe byty bardziej stabilne niż sojowe. W obrębie danego rodzaju oleju stabilność była znacznie zróżnicowana.
Przedstawiono krótki przegląd najczęściej stosowanych metod do określenia stabilności oksydatywnej tłuszczów. Szczegółowo opisano metodę opracowaną w Politechnice Gdańskiej, polegającą na bezpośrednim pomiarze objętości pochłoniętego tlenu w reakcji utleniania. Metoda ta pozwala w sposób szybki i zautomatyzowany wyznaczyć stabilność tłuszczu, z wyeliminowaniem oznaczeń chemicznych. Otrzymana w doświadczeniu krzywa, obrazująca szybkość pochłaniania tlenu w czasie jest ściśle skorelowana z krzywą zmian liczby nadtlenkowej. Metoda ta charakteryzuje się dobrą powtarzalnością i może być stosowana w analizie tłuszczów do badania ich odporności na utlenienie oraz do oceny efektywności działania przeciwutleniaczy.
Badano wpływ kapusty surowej i kiszonej na ochroną tłuszczu (smalec lub olej rzepakowy) przed utlenianiem podczas długotrwałej obróbki cieplnej. Stwierdzono, że głębokość przemian jest związana z rodzajem tłuszczu (zwierzęcy lub roślinny) i czasem procesu. Obecność kapusty chroni obydwa tłuszcze, a zwłaszcza smalec, przed utlenianiem. Wykazano, że wpływają na to zarówno przeciwutleniacze obecne w kapuście, jak i warunki obróbki termicznej, które ograniczają dostęp tlenu do tłuszczu. Lepsze właściwości przeciwutleniające podczas ogrzewania tłuszczu wykazywała kapusta surowa.
Partial hydrogénation of rapeseed and soybean oils with Ni catalyst yielded the products of different chemical and physicochemical properties. The consistency of these products at room temperature varied from liquid through semi-solid to solid. Chemical and rheological characteristics of the hydrogenated products were compared with their resistance to oxidation, being determined by storage test and accelerated manostatic method. Despite different content of octadecadienoic acids, both oils showed similar oxidative stability, as measured by the length of manostatically-determined induction period, when their relative content of trienoic acids was reduced by hydrogénation to about 3%. The induction period for these oils was one and half as long as for initial oils. The induction period lengthened three times when linolenic acid was removed from both oils by hydrogénation. Rapeseed and soybean oils hydrogenated to iodine values of below 90 and 110, respectively, had the peroxide values of below 10 meq 0/kg after 70 weeks of storage at 4°C in the dark (thus they were still edible according to the Polish standard), whereas the non-hydrogenated oils had the above peroxide value after about 20 weeks of storage.