Przepisy dotyczące znakowania żywności wartością odżywcza^ które przewidują obowiązkowe umieszczanie informacji o wartości odżywczej, w tym m.in. o zawartości sodu, w przypadku pewnych grup środków spożywczych, jak też dobrowolne zamieszczanie przez producentów informacji żywieniowej, zapewniają konsumentom możliwość oceny produktu spożywczego pod kątem zawartości w nim sodu. Coraz częściej pojawiają się też dodatkowo informacje o zawartości soli w produkcie. Niestety, jak wskazują badania konsumenckie, znaczna część badanych osób nie interesowała się informacjami odnoszącymi się do wartości odżywczej żywności zamieszczanymi przez producentów na opakowaniach środków spożywczych. Wskazuje to na potrzebę działań edukacyjnych i zachęcania konsumentów do czytania i wykorzystywania informacji z etykiet produktów spożywczych.
W Instytucie Żywności i Żywienia opracowane zostały jadłospisy śniadań, obiadów i kolacji o obniżonej zawartości soli. Wartość energetyczna śniadań wynosi około 600 kcal, obiadów - 800 kcal, kolacji - 500 kcal. Zawartość soli w proponowanych jadłospisach śniadań wynosi około 1,5 g, obiadów - 4,1 g, kolacji - 1,4 g. Posiłki te dostarczą znacznie mniej soli w porównaniu z tradycyjną dietą Polaków, jednak jej zawartość przekracza zalecaną przez Światową Organizację Zdrowia ilość do 5 g/dziennie. Zakłada się, że zawartość soli w diecie należy obniżać stopniowo. W jadłospisach uwzględniono produkty odznaczające się mniejszą zawartością soli. Znacząco zmniejszono dodatek soli do potraw. Do wielu z nich zastosowano dodatek przypraw. W przypadku niektórych potraw zaproponowano zastąpienie soli tradycyjnej solą niskosodową. Jednocześnie jadłospisy zostały opracowane zgodnie z zasadami racjonalnego żywienia i odznaczają się zbilansowaną zawartością składników pokarmowych.
Celem pracy było porównanie podstawowych cech fizykochemicznych (wartość pH, aktywność wody, potencjał oksydacyjno-redukcyjny, parametry barwy CIE L*a*b*) wybranych wyrobów mięsnych surowo dojrzewających. Dokonano porównania produktów komercyjnie dostępnych na rynku polskim z polędwicą wieprzową surowo dojrzewającą wyprodukowaną w warunkach półtechnicznych z użyciem soli morskiej jako zamiennika soli kuchennej. Wyniki badań wskazują, że polędwica otrzymana z użyciem soli morskiej charakteryzowała się zbliżonymi do pozostałych produktów wartościami pH, aktywności wody i potencjału oksydacyjno-redukcyjnego, co świadczy o prawidłowo przeprowadzonym procesie produkcyjnym. Również barwa produktu, z wyjątkiem wartości parametru a*, nie różniła się znacząco od wyrobów komercyjnych. Zastosowanie soli morskiej umożliwiło obniżenie zawartości soli w produkcie, ograniczając tym samym podaż jonów sodu, bez negatywnego wpływu na cechy fizykochemiczne. Jednocześnie wysoka zawartość białka i stosunkowo niska zawartość tłuszczu w polędwicy surowo dojrzewającej świadczy o nutraceutycznym, funkcjonalnym charakterze wyrobu.
Zawartość sodu w diecie kobiet karmiących piersią nie wpływa w sposób znaczący na jego poziom w mleku kobiecym. Jednak zbyt duża podaż soli/sodu w diecie może być przyczyną zaburzeń stanu zdrowia, w tym m.in. podwyższenia ciśnienia tętniczego. Celem pracy była ocena zawartości sodu/soli w diecie kobiet karmiących piersią. Pobranie sodu i soli w grupie 53 kobiet karmiących wyłącznie piersią oceniono na podstawie 7-dniowego wywiadu nt. sposobu żywienia, z wykorzystaniem programu Dieta-FAO wer. 1.1. Średnie spożycie sodu z dietą kobiet karmiących piersią wynosiło 3344 mg /osobę/dzień (zakres od 681 mg/osobę/dzień do 5851 mg/osobę/dzień). Łączne spożycie soli (sól kuchenna i sód pochodzący z żywności, w przeliczeniu na sól) wynosiło 8,36 g/osobę/dzień i realizowało w 167% maksymalne dzienne spożycie soli (5 g) rekomendowane przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). Najwięcej sodu w diecie kobiet karmiących piersią pochodziło z soli kuchennej dodawanej podczas przygotowywania posiłków w warunkach domowych (35%), a w następnej kolejności z przetworów zbożowych (24%), mięsa i przetworów mięsnych (17%) oraz mleka i przetworów mlecznych (13%).
W pracy podjęto próbę oceny źródeł soli w diecie przeciętnego konsumenta, zawartej w spożywanych produktach. Przedstawiono rolę soli w przetwórstwie mięsa i przykładowe wyniki jej zawartości w wybranych przetworach rynkowych. Opisano źródło soli w mieszankach przyprawowych i możliwości jej obniżenia. Omówiono zagrożenia związane z nadmiernym spożyciem chlorku sodu oraz działania podejmowane w celu obniżenia jego podaży w diecie.
Walidacji poddano stosowaną w Laboratorium Instytutu Żywności i Żywienia metodę oznaczam zawartości chlorków (chlorku sodu - NaCl) w mięsie i produktach mięsnych według Mohra zgodnie z PN-73/A-82112/Az1:2002. Wartości uzyskane dla precyzji, powtarzalności, niepewności oraz wyniki badań biegłości laboratoriów świadczą o dobrej jakości i wiarygodności wyników oznaczam zawartości NaCl, dokonywanych w Laboratorium. Stwierdzono, że średnia zawartość soli w badanych produktach mięsnych mieściła się w granicach od 2,56% do 4,36% i - z wyjątkiem jednego produktu - była zgodna z wymaganiami PN-A-82007:1996/A1: 1998
Na podstawie danych literaturowych w pracy przedstawiono analizę wybranych czynników wpływających na poprawę wartości odżywczej mięsa i przetworów mięsnych. Szczególną uwagę zwrócono na modyfikację wartości żywieniowej mięsa i przetworów mięsnych poprzez zmiany ilości i składu tłuszczów oraz ograniczenie zawartości soli. Omówiono składniki odżywcze występujące w mięsie i przetworach mięsnych, podano zawartość wybranych składników mineralnych i witamin oraz zawartość kwasu linolowego (CLA) w różnych rodzajach mięsa. Przedstawiono charakterystykę t łuszczów zwierzęcych wykorzystywanych w przemyśle mięsnym, ich rolę żywieniową oraz technologiczną. Omówiono znaczenie olejów roślinnych w modyfikacji profilu kwasów tłuszczowych zarówno surowca mięsnego, jak i przetworów mięsnych, której celem jest poprawa wartości żywieniowej tych produktów. Efekt ten można osiągnąć metodami genetycznymi lub żywieniowymi. Ilość i jakość tłuszczu w tuszy w znacznym stopniu zależy od składu komponentów paszowych. Zastosowanie nasion roślin oleistych lub olejów w żywieniu tuczników i drobiu w istotny sposób wpływa na skład kwasów tłuszczowych tłuszczu zapasowego i lipidów mięsa. Scharakteryzowano metody ograniczania zawartości soli w przetworach mięsnych. Jednym z istotnych kierunków działań w celu obniżenia ilości soli spożywanej z produktami przemysłowo przetworzonymi może być zmniejszanie jej dodatku do wyrobów oraz aktywne kształtowanie przyzwyczajeń konsumentów do mniej słonego smaku. Skutecznym sposobem ograniczania zawartości soli w mięsie i przetworach mięsnych może okazać się zastosowanie technologii wysokich ciśnień.
Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dzienne spożycie soli nie powinno przekraczać 5 g na osobę. W świetle negatywnego wpływu nadmiernego spożycia soli na zdrowie człowieka, szczególnego znaczenia nabiera jej zawartość w dietach pacjentów, leczonych w szpitalach. W latach 2010 i 2011 przeprowadzono badania zawartości soli (NaCl) metodą Mohra w obiadach wydawanych w dwóch warszawskich szpitalach. Stwierdzono ogólnie wysoką zawartość soli w badanych posiłkach: w roku 2010 w obiadach wydawanych w szpitalu I odpowiadała ona 126% ilości zalecanej przez WHO, a w roku 2011 139%. W szpitalu II wartości te wynosiły odpowiednio 140% i 201%. Wyniki wskazują na potrzebę prowadzenia dalszych działań edukacyjnych dotyczących korzyści zdrowotnych wynikających ze zmniejszenia spożycia soli nie tylko wśród personelu zajmującego się przygotowywaniem posiłków, ale także skierowanych do ogółu społeczeństwa, w tym m.in. pacjentów w szpitalach.