W pracy przedstawiono stan prawny oraz procedury postępowania z azbestem i wyrobami zawierającymi azbest. Omówiono problematykę programowania usuwania tych wyrobów. Przestawiono zakres programów usuwania azbestu na szczeblu lokalnym. Zaproponowano sposób prezentacji wyników inwentaryzacji i bilansowania azbestu i wyrobów azbestowych.
Jednymi z najczęściej występujących odpadów niebezpiecznych na terenach wiejskich w Polsce są wyroby zawierające azbest. Głównym celem pracy było wykonanie inwentaryzacji azbestowych pokryć dachowych w wybranym sołectwie Polski południowej. Do analiz wybrano sołectwo Skoczyki w gminie Lipnica Wielka. W przeprowadzonej inwentaryzacji (listopad 2014 r.) uwzględniono rodzaj azbestu, stopień pilności jego usunięcia oraz powierzchnię i/lub masę. Ponadto celem pracy było określenie postępu w usuwaniu wyrobów azbestowych w tym sołectwie w relacji do danych z roku 2011. Wyniki badań porównano z tempem usuwania azbestu z sołectwa Gołaczewy w gminie Wolbrom. W pracy obliczono również całkowity koszt demontażu, transportu oraz unieszkodliwienia azbestowych pokryć dachowych z analizowanych wsi na najbliższym składowisku odpadów niebezpiecznych (zgodnie z „zasadą bliskości”). W wyniku inwentaryzacji stwierdzono, że liczba gospodarstw z azbestowymi pokryciami dachowymi zmniejszyła się o 21% w sołectwie Skoczyki oraz o 35% w sołectwie Gołaczewy. Na zinwentaryzowanym obszarze najczęściej spotykanym typem azbestowego pokrycia dachowego była płyta falista. Koszt usunięcia odpadów azbestowych z terenu sołectwa Skoczyki wynosi: 400 tys. zł, zaś z sołectwa Gołaczewy około 150 tys. zł. Na podstawie analiz stwierdzono, że na terenie badanych sołectw wciąż znajdują się wyroby zawierające azbest, sklasyfikowane ne do I stopnia pilności ich usunięcia, a więc takie które powinny były zostać unieszkodliwione bezzwłocznie po pierwszej (gminnej) inwentaryzacji, która odbyła się w obu przypadkach kilka lat temu. Gminy, w których położone są analizowane sołectwa, pozyskały zewnętrzne środki na demontaż, transport i zagospodarowanie wyrobów zawierających azbest. Największy problem w usuwaniu azbestu z terenu Polskiej wsi, stanowi wciąż koszt wymiany pokrycia dachowego, który nie jest refundowany.
W pracy zaprezentowano zagrożenia wywołane uwalniającym się do środowiska azbestem. Przedstawiono rodzaje materiałów zawierających azbest, z uwzględnieniem miejsc ich występowania, oraz zawartości azbestu w poszczególnych wyrobach. Omówiono problemy zawodowej, parazawodowej i środowiskowej ekspozycji na włókna azbestowe.
W Polsce od 1997 r. obowiązuje zakaz produkcji, sprzedaży i stosowania wyrobów azbestowych. Wyroby azbestowe stosowane były jako dobry materiał izolacyjny, ze względu na złe przewodnictwo ciepła i prądu. Dzięki ogniotrwałości i izolacyjności termicznej stosowane były również do wyrobu i farb ogniotrwałych. Azbest używano w produkcji azbestocementu (sprasowany cement z azbestem). Stanowił on wzmocnienie w niepalnych materiałach budowlanych, jak np. pokryciach dachowych (płytach eternitowych płaskich i falistych), rurach itp. Najbardziej szkodliwy, rakotwórczy jest pył azbestowy, będący przyczyną pylicy azbestowej i międzybłoniaka opłucnej. Pierwsze wzmianki na temat szkodliwości azbestu pochodzą z lat 1900–1910. W roku 1910 francuskie badania potwierdziły szkodliwy wpływ azbestu na organizm człowieka. Usuwanie wyrobów azbestowych z budynków wymaga stosownych zabezpieczeń pracowników, a odpady utylizacji. Jednym ze sposobów utylizacji azbestu jest jego składowanie na składowiskach odpadów niebezpiecznych. Ostatnio coraz częściej korzysta się z nowoczesnej, bezodpadowej technologii unieszkodliwiania azbestu – MTT (Microwave Thermal Treatment). Omówiona w pracy problematyka dotyczy ochrony i poprawy stanu środowiska, zdrowia społeczeństwa poprzez usuwanie wyrobów azbestowych, na przykładzie wybranych czterech podwrocławskich gmin: Miękinia, Kobierzyce, Żórawina, Kąty Wrocławskie. Azbest jest szkodliwy dla zdrowia i ze względu na zagrożenie, jakie stwarza musi być usunięty ze wszystkich obiektów w kraju do końca 2032 roku.