Waloryzacja hydromorfologiczna zgodnie z Ramową Dyrektywą Wodną jest elementem wspierającym biologiczną ocenę stanu ekologicznego wód powierzchniowych. Stan ekologiczny rzek związany jest z liczebnością i różnorodnością występujących w nich gatunków. Bioróżnorodność środowiska wodnego uzależniona jest od zmian zachodzących we właściwościach ekosystemu rzecznego, co w dużej mierze związane jest z przekształceniami koryt rzecznych. W artykule przedstawiono wyniki hydromorfologicznej waloryzacji fragmentu rzeki Bystrzycy poniżej zbiornika Mietkowskiego wraz z jej starym korytem. Analizie poddano sztucznie wybudowany kanał zrzutowy odprowadzający wodę ze zbiornika (1,4 km), dawne koryto rzeki (2,2 km), które prowadziło wodę przed wybudowaniem zapory wodnej oraz odcinek rzeki po połączeniu nowego fragmentu ze starym korytem Bystrzycy (1,4 km). Łącznie przeanalizowano 25 odcinków rzeki po 200 m każdy. Stopień naturalności poszczególnych fragmentów rzeki oceniono na podstawie metodyki Ilnickiego i Lewandowskiego. Kryteria oceny ekologicznej uwzględniły morfologię koryta, hydrologię cieku, jakość wody, zadrzewienie koryt rzecznych, roślinność wodną i roślinność skarp, ukształtowanie strefy przybrzeżnej oraz sposób użytkowania doliny. Z przeprowadzonych badań wynika, że wraz z oddalaniem się od zbiornika wodnego wzrasta kategoria naturalności rzeki Bystrzycy. Odcinki przynależące do dawnego koryta rzeki zakwalifikowano do III kategorii naturalności, natomiast kanał odprowadzający wodę ze zbiornika (obecnie stanowiący integralną część rzeki Bystrzycy) w 71% zaliczono do niskiej IV kategorii. Po połączeniu ze starym korytem rzeki wzrasta wartość ekologiczna cieku, poszczególne odcinki należą do III (42%), II (29%) i I (29%) kategorii naturalności. Poniżej, w km 43+000 rzeka jest już w niewielkim stopniu przekształcona antropogenicznie, co wpływa dodatnio na jej wartość krajobrazową i ekologiczną terenu.
Praca ma na celu ukazanie polityki przestrzennej gmin leżących wzdłuż biegu rzeki Bystrzycy w powiecie wrocławskim w zakresie ochrony walorów przyrodniczych cieku. Analizą objęto dokumenty studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego obowiązujące dla obszaru gmin Mietków, Kąty Wrocławskie i Sobótka. Analizowano zapisy w zakresie identyfikacji walorów środowiska przyrodniczego ze szczególnych uwzględnieniem zasobów wodnych, ochrony środowiska wodnego oraz dalszych kierunków ochrony wód w tym uwzględnienie położenia w Parku Krajobrazowym „Dolina Bystrzycy". W pracy zwrócono także uwagę na projektowany rozwój przestrzenny zainwestowania w polityce przestrzennej poszczególnych gmin.
Badano zawartość wybranych makro- i mikropierwiastków w osadach dennych Bystrzycy. Wzdłuż biegu rzeki wytypowano 39 punktów poboru prób (13 w odcinku górnym, 20 w odcinku środkowym i 6 w odcinku dolnym). Zlokalizowano je w taki sposób, aby określić oddziaływanie dopływów Bystrzycy i uchodzących do niej kolektorów ściekowych, jak również innych punktów źródeł zanieczyszczeń na badane właściwości osadów. Generalnie, wraz z biegiem rzeki osady wykazywały cięższy skład granulometryczny, wzrastała ich zasobność w węgiel organiczny, a także fosfor i azot ogółem. Stwierdzono, że naturalne dopływy oraz ujścia ścieków wnoszą duże ładunki badanych makroelementów, co odzwierciedla skład chemiczny osadów. Zawartość Pb, Cu i Cd w osadach rosła wraz z biegiem rzeki, natomiast w przypadku cynku duży wpływ wywarły źródła zanieczyszczeń zlokalizowane przy odcinku miejskim Bystrzycy. Najwyższą zasobność w mangan stwierdzono w osadach pobranych z odcinka dolnego.
On the 31st July – 6th August 2005 in Lublin surroundings, high and intensive rainfalls appeared (Table 1). The highest one took place at night of 3rd–4th August and its level exceeded 100 mm in two stations (Fig. 1). It was the rain of changeable intensity to 1 mm·min–1, lasting 4–5 hours. In the area of 400 square kilometers enclosed with 100 mm isohyet, an intensive runoff with erosional effects appeared. Its size in rural area was conditioned by land use, crop structure, fi eld pattern and road network. Majority of corn fi elds determined the predominance of dispersed runoff and little rainwash. Concentration of runoff and linear erosion took place only on small area of: roads, fi elds with root plants and fi elds of aerated soil (Fig. 3). The maximum of erosion rate in the fi eld scale reached: 200 t·ha–1 of translocated material and 70 t·ha–1 of carried material, fi eld surface lowering by 5 mm and convex parts of slope by 8 cm. Deposition of material, in form of fans and proluvial covers took place in dry valley fl oors. Concentrated runoff formed here episodic channels: transport and deposition in channels being fl at and erosional channels in crops with uncovered soil. Below roads crossing the channels, potholes with the capacity to 50 m3 and bars of eroded material were formed. Most of moved soil material was left within dry valleys whereas water runoff was the main source of fl ood waters in river valleys. Specifi c outfl ow from dry valley catch ments, with the area of 5 square km, reached 1–2.5 m3·(s·km2)–1. In valleys of small perennial fl ows with catchment area less than 50 square km (for instance: Skrzyniczanka, upper Stawek and Sierotka Streams), located in zone of the highest rainfall, local fl oods appeared. They caused losses in road and hydrotechnical infrastructure. Waves from these catchments, with specifi c outfl ow to 0.8 m3·(s·km2)–1, caused relatively smaller fl ood waters in higher valleys in next days (Fig. 2). Five-times growth of fl ow in Biskupice on the Giełczew River and seven-times one in Sobianowice on the Bystrzyca river occurred. On 4th–11th August period, about 12 mm of water fl owed from these catchments but in the Czerniejówka catchment, level of groundwater raised about 30–70 cm.
Na przykładzie pięciu rzek ze zlewni Wieprza przedstawiono zakres przekształceń, zwłaszcza w zakresie warunków transportu wody i rumowiska. Podano skróconą charakterystykę dolnych odcinków rzek Tyśmienicy, Bystrzycy, Ciemięgi, Żółkiewki i Gorajeca z uwzględnieniem wyników przeglądów dokonanych w latach 2009 i 2010. Wykazano znaczącą różnicę pomiędzy odcinkami rzek objętymi a nieobjętymi regulacją. Odcinki uregulowane były w znacznej mierze pozbawione roślinności brzegowej. Zaniechanie konserwacji koryt umożliwiło stopniowy powrót roślinności brzegowej. Zwierciadło wody w korytach uregulowanych zazwyczaj nie jest zacienione. Sprzyja to rozwojowi roślinności dennej. Następuje wegetacyjne podniesienie zwierciadła i okresowe utrudnienie transportu wody. W podsumowaniu stwierdzono, że ostateczna ocena stanu funkcjonalnego rzek nie jest prosta. Stan koryt nie jest dramatyczny, ale coraz bardziej widoczne są wieloletnie zaniedbania czy zaniechania w eksploatacji i konserwacji, nie tylko rzek, ale i dolin.
Valleys of large rivers, like Bystrzyca which is one of the largest Odra river tributaries, are prone to invasions of alien plant species. The Bystrzyca river valley in Krasków-Jarnołtów section is a part of a protected landscape area but it is relatively modified by human activity. Reinforcement of the river bed may have caused the appearance of invasive species, while the process of their penetration to protected areas is a serious threat to natural plant cover. The article contains basic data concerning synanthropisation and distribution of five invasive species (Impatiens parviflora, Reynoutria japonica, Reynoutria sachalinensis, Solidago canadensis, Solidago gigantea) found within the investigated area.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.