W pracy przeprowadzono oznaczenia zawartości olejku w 7 próbkach surowca pochodzącego z gatunku Melissa officinalis L. oraz w 7 próbach surowca pochodzącego z Nepeta cataria L. var. citriodora, a także oznaczono procentowe udziały poszczególnych składników w ogólnej masie olejków z tych roślin. Olejek eteryczny otrzymany przez destylacją z parą wodną analizowano metodami GC i GC-MS. Zawartość olejku w badanych próbkach ziela kocimiętki cytrynowej wahała się w granicach 0,37-0,90 ml/100 g, a w próbach liści melisy lekarskiej w granicach 0,08-0,22 ml/l 00 g. Składnikami dominującymi w olejkach z kocimiętki cytrynowej były alkohole monoter- penowe: geraniol (do 34,43%), nerol (do 29,17%) i cytronelol (do 19,99%). Analogicznych składników o charakterze aldehydów: geranialu, neralu i cytronelalu wykryto około 20% ogólnej masy olejku, podczas gdy w olejkach z melisy lekarskiej aldehydy monoterpenowe stanowiły do 80% ogólnej masy olejku. Zawartość sumy seskwiterpenów w olejkach z melisy lekarskiej wahała się w szerokich granicach od 4,92 do 35,69%, natomiast w olejkach z N. cataria var. citriodora nie przekraczała 8,3%. W odróżnieniu od olejku melisowego, którego skład wykazywał znaczną zmienność procentową poszczególnych składników, skład olejku kocimiętki cytrynowej był raczej stały.
Melisa lekarska (Melissa officinalis L., Lamiaceae) jest znaną rośliną leczniczą o działaniu uspokajającym, przeciwwirusowym i przeciwbakteryjnym. Za główne substancje czynne rośliny uważane są olejek eteryczny i kwas rozmarynowy. Inne składniki nie zostały wystarczająco zbadane. W pracy podjęto próby określenia składników czynnych melisy lekarskiej uprawianej w Polsce. Olejek eteryczny otrzymany poprzez destylację z parą wodną analizowano metodami GC i GC- MS. Zawartość olejku w badanych próbkach surowca wahała się w granicach 0,06-0,25 ml/100 g. Jako główne składniki otrzymanych olejków eterycznych zidentyfikowano aldehydy monoterpe- nowe geranial i neral oraz seskwiterpeny - tlenek kariofilenu i kariofilen. Poszczególne olejki wykazywały jednakże dość znaczne różnice w zawartości takich składników jak: cytronelal, ge- raniol, octan geraniolu, linalol, octan linalolu, limonen. Składniki nielotne analizowano metodą TLC. Ze związków fenolowych wykryto w surowcu: kwas rozmarynowy i kawowy jako główne składniki; po hydrolizie dodatkowo kwasy p-kumarowy i ferulowy. Ponadto wykryto glikozydy flawonoidowe (sześć związków), dające w wyniku hydrolizy luteolinę i apigeninę. Badania składników melisy lekarskiej będą kontynuowane.
The aim of this study was phytochemical investigation of essential oil from Cirsium rivulare (Jacq.) All. flowers by GC and GC-MS method. Essential oil was obtained by hydrodistillation from fresh source in Deryng’s apparatus with yield 0.05% in count over dry plant material. The dominant constituents were fatty acids and carbohydrates. Moreover found monoterpenes (β-ocimene, limonene, β-pinene) and sesquiterpenes (β-caryphyllene oxide).