W pracy przedstawiono na tle warunków agroklimatycznych Polski oraz zapotrzebowania i niedoborów w wodę niektórych roślin uprawnych, nowe elementy wykorzystania i ochrony zasobów wodnych przez rolnicze wykorzystywanie ścieków oczyszczanych metodą amerykańskiej firmy projektowej Future Water International /FWI/. W metodzie tej nie odprowadza się ładunków zanieczyszczeń do wód powierzchniowych i wykorzystuje się związki biogenne w produkcji roślinnej oraz zmniejsza się deficyt zasobów wodnych w okresach suszy. Metoda ta rozwiązuje również problem unieszkodliwiania i zagospodarowania osadów ściekowych. Istotnym zagadnieniem staje się problem norm jakości wód stosowanych do nawodnień roślin uprawnych zgodny z zaleceniami Unii Europejskiej.
W latach 2002-2004 od marca do października badano skład chemiczny ścieków odprowadzanych z mechaniczno-biologicznej oczyszczalni ścieków w miejscowości Glinik Dolny (gmina Frysztak). Celem badań była ocena przydatności ścieków oczyszczonych przeznaczonych do celów nawozowych rzepaku jarego. Ścieki zawierały średnio 28 mg N‧dm⁻³, 6,8 mg P‧dm⁻³ , 51 mg K-dm⁻³, 57 mg Ca‧dm⁻³, 14,7 mg Mg‧dm⁻³, 103 mg Na‧dm⁻³, co przy założonej dawce nawodnieniowej wynoszącej 100 mm w sezonie wegetacyjnym stanowi: 28 kg N, 6,8 kg P, 51 kg K, 57 kg Ca, 14,7 kg Mg, 103 kg Na na hektar uprawianego pola.
W pracy przedstawiono wyniki badań bilansu wodnego, przeprowadzonych w warunkach laboratoryjnych w kolumnie glebowej nawadnianej oczyszczonymi ściekami, przy wykorzystaniu systemu kroplowego. Jej celem była analiza składowych bilansu wodnego i ocena redukcji biogenów. Zakresem badań objęto pomiary uwilgotnienia i elektrycznej konduktywności gleby, ciśnień ssących wody glebowej, ilości ścieków i objętości odcieku. W ściekach i odcieku mierzono zawartość fosforu ogólnego, azotu azotanowego i azotu amonowego. Wykonywano również pomiary ewapotranspiracji i parowania z wolnej powierzchni wody. Doświadczenie prowadzono przez 177 dni, uprawiając w kolumnie fasolę. Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, że stosując system nawodnień kroplowych i odpowiednią wielkość dawki polewowej, możliwe jest zminimalizowanie odcieku i zatrzymanie wody w strefie korzeniowej roślin. W glebie nawadnianej oczyszczonymi ściekami systemem mikronawodnień uzyskano wysokie wartości współczynnika redukcji biogenów (N-NO₃ - 91,3%, N-NH₄ - 95,5% i P - 98,5%), jednak stężenia badanych form azotu w wodzie odpływającej z kolumny glebowej były wyższe niż stężenia zanieczyszczeń wprowadzanych do gleby (nawet 4-krotnie dla azotu azotanowego). W przypadku fosforu stężenia w odciekach były mniejsze od stężeń tego składnika w ściekach. Retencja wody w strefie korzeniowej roślin powodowała również akumulację w glebie zanieczyszczeń zawartych w oczyszczonych ściekach wykorzystywanych do nawodnień. W warunkach laboratoryjnych średnia dobowa wartość ewapotranspiracji fasoli wynosiła około 2,7 mm i była w przybliżeniu 2 razy większa od parowania z powierzchni wody.
Ścieki oczyszczone Lublina powodowały bardzo wyraźny wzrost zawartości w glebie kationów zasadowych (Ca²⁺, Na⁺, Mg²⁺), stopnia wysycenia kompleksu sorpcyjnego zasadami, całkowitej pojemności sorpcyjnej oraz pH.
Przeprowadzono badania zawartości Fe, Mn, Zn, Cu, Ni, Cr, Pb, Cd i Hg w ściekach oczyszczonych i w wodach stawów nimi zasilanych. Próbki ścieków i wód stawowych pochodziły z oczyszczalni miejskiej w Olsztynku i gminnej w Jedwabnie, położonych na terenie Polski północno-wschodniej. Ścieki oczyszczane przez wymienione oczyszczalnie były pochodzenia bytowo-gospodarczego i z przetwórstwa owoców i warzyw - Olsztynek i bytowo-gospodarcze w oczyszczalni w Jedwabnie. Stwierdzono, że zawartości oznaczanych pierwiastków w ściekach oczyszczonych wymienionych oczyszczalni i w wodach stawów nimi zasilanych były niskie i mieściły się w przedziale wartości podanych dla normy I klasy czystości wód powierzchniowych. Wyjątek stanowił mangan, którego poziom oscylował pomiędzy I a II klasą czystości wód. Wyniki badań wskazują na istnienie możliwości wykorzystania biologicznie oczyszczonych ścieków pochodzenia bytowo-gospodarczego i z przetwórstwa owoców i warzyw, w stawowej gospodarce rybackiej. Możliwe jest również wykorzystanie oczyszczonych ścieków i wód stawów nimi zasilanych do nawadniania upraw rolnych.
W procesach oczyszczania wody i ścieków przy usuwaniu zawiesin istotną rolę odgrywają właściwości i cechy pojedynczych cząstek. Powierzchnia właściwa, kształt, wielkość i stopień upakowania cząstek zawiesiny decyduje o ich właściwościach sedymentacyjnych i sorpcyjnych. Informacje na temat budowy wewnętrznej, struktury i rozmiaru cząstek tworzących zawiesinę można uzyskać między innymi w badaniach składu granulometrycznego przy wykorzystaniu granulometrów laserowych. W artykule przedstawiono oryginalne wyniki badań składu granulome-trycznego zawiesin zawartych w komunalnych ściekach surowych, ściekach oczyszczonych oraz w popłuczynach powstających na stacjach uzdatniania wód podziemnych. Przy opracowywaniu wyników badań składu granulometrycznego zawiesin wykorzystano zmodyfikowaną postać równania Avramiego.