PL EN


Preferencje help
Widoczny [Schowaj] Abstrakt
Liczba wyników
2006 | 4/1 |
Tytuł artykułu

Badania struktury i dynamiki koryt rzek karpackich

Autorzy
Treść / Zawartość
Warianty tytułu
EN
Studies of the structure and dynamics of Carpathian rivers
Języki publikacji
PL
Abstrakty
PL
Artykuł przedstawia możliwości poznania struktury i dynamiki koryt w obszarach górskich, głównie na podstawie badań terenowych. Metodyka tych badań została wypracowana w Zakładzie Geomorfologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. W opracowaniu przedstawiono możliwość badania całych systemów korytowych. Poszczególne koryta rzek dzielone są na podstawie ich przebiegu w planie na jednorodne odcinki, które następnie są charakteryzowane w terenie za pomocą specjalnego raptularza. Raptularz składa się z pięciu grup danych dotyczących koryta, form korytowych, osadów, zabudowy koryta oraz obejmuje charakterystykę zlewni. Na podstawie zebranych danych wnosi się o tempie procesów morfogenetycznych. Równolegle z badaniami terenowymi prowadzona powinna być analiza materiałów kartograficznych, zdjęć lotniczych i innych materiałów dostarczających danych o korytach i ich zlewniach. Na podstawie zebranych parametrów dotyczących koryta, form korytowych i rumowiska oraz wyliczonych wskaźników przeprowadzana jest typologia odcinków koryt. W artykule przedstawiono przykłady wyników badań z wybranych obszarów. Na podstawie dotychczasowych badań ukazano główne prawidłowości przemian koryt rzek górskich na przykładzie opracowań z Karpat i ich przedpola. Stwierdzono w badanym obszarze dopasowywanie struktury systemów korytowych do zmienionych warunków w dnach dolin i na stokach na skutek: regulacji koryt, budowy zbiorników zaporowych, eksploatacji rumowiska bezpośrednio z koryt, czy też zmian użytkowania w dorzeczach. W wyniku oddziaływań antropogenicznych następują wielkie zmiany struktury systemów korytowych polegające głównie na ich erozyjnym modelowaniu. Prowadzi to głównie do uproszczenia, ujednolicenia struktury systemu fluwialnego. Po roku 1989 można zauważyć nakładanie się impulsu erozji wgłębnej na skutek przemian w samych korytach i tego wynikającego ze zmian użytkowania ziemi.
EN
The paper presents an approach to the understanding of the structure and dynamics of mountain rivers which is primarily based on field research. Applicable methodologies have been developed at the Department of Geomorphology of the Jagiellonian University, Cracow. In studies of entire channel systems individual channels are divided into uniform reaches on the basis of their pattern as viewed on a map, and then investigated in the field with the use of specially designed survey forms. The forms cover five groups of data which are the identity of the channels, channel landforms, deposits, civil engineering structures and the characteristics of the drainage basins. The data collected provide insights into the rates of morphogenetic processes. Cartographic material, aerial photos and other information on the channels and their drainage basins should also be analysed in parallel with the field research. The channel parameters, landforms and bedload information, as well as calculated indicators on the channel reaches, provide the basis for a typology of channel reaches. A number of cases from selected research studies are discussed here. General patterns in the development of mountain river channels are also presented which are derived from studies of Carpathian and foreland rivers. These studies concluded that the channel systems had altered their structures. These alterations match changes occurring on the valley floor and valley slopes as a result of channel training, river impoundment and rock or gravel mining in the channels and land use changes in the drainage basin. River channel systems undergo vast changes as a result of such human impacts which mainly involve erosion-driven reshaping. This principally leads to the increased simplification and uniformity of the fluvial system structures. An overlap of the downcutting stimuli resulting from changes in the channels themselves and those resulting from land use change was noted after 1989.
Wydawca
-
Rocznik
Numer
4/1
Opis fizyczny
s.131-142,rys.,tab.,bibliogr.
Twórcy
autor
  • Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej, Uniwersytet Jagielloński, ul.Gronostajowa 7, 30-387 Kraków
Bibliografia
  • Chełmicki W., Krzemień K. Naturalne koryto rzeki Feshie w masywie Cairngorm Mts.i jego ochrona (Szkocja), [w:] Bliskie naturze kształtowanie rzek i potoków. Zakopane 1998.
  • Kamykowska M., Kaszowski L., Krzemień K., Niemirowski M. Instrukcja do kartowania koryt rzecznych. Kraków 1975, maszynopis.
  • Kaszowski L., Krzemień K.. River channel mapping instruction, Key to the river bed description, [w :] River channels, Pattern, structure and dynamics. K. Krzemień (red.) Prace Geogr. IG UJ, 1999, 104.
  • Kaszowski L. Struktura i typy koryt rzecznych w dorzeczu Raby. Spraw. z Posiedzeń Kom. Nauk. PAN, 1980, t. XX/I.
  • Kaszowski L., Krzemień K. Mountain river channel classification systems [w:] Riverchannels – pattern, structure and dynamics. K. Krzemień) (red.), Prace Geogr., IG UJ, 1999, 104.
  • Kellerhals R., Church M., Bray D. Classification and analysis of river processes. Journal of the Hydraulics Division, ASCE. Vol. 102, 1976, No HY 7.
  • Klimek K. Geomorfologiczne zróżnicowanie koryt karpackich dopływów Wisły. Folia Geographica, s. geogr.-physic. Vol. XII, Kraków 1979.
  • Krzemień K. Zmienność subsystemu korytowego Czarnego Dunajca. Zesz. Nauk. UJ, Prace Geogr., 1981, z. 53.
  • Krzemień K. Współczesne zmiany modelowania koryt w Gorcach. Zesz. Nauk. UJ, Prace Geogr., 1984, z. 59.
  • Krzemień K. Struktura i dynamika koryt potoków Plima i Madriccio w Masywie Ortler-Cevedale (Alpy Włoskie). Zesz. Nauk. UJ, Prace Geogr., 1991, 83.
  • Krzemień K. Les transformations contemporaines du lit de la rivière Couze Pavin en Auvergne [w:] Les transformations du milieu montagnard – Carpates, Massif central et autres montagnes d’Europe. K. Krzemień (red.)., Prace Geogr., IG I GP UJ, 2004, 113.
  • Rączkowska Z. Types of stream channels in the Chochołowska Drainage Basin (The Polish Western Tatra Mts.). Studia Geom. Carp.-Balc. Vol. XVI, Kraków 1983.
  • Tille W. Kartowanie brzegów rzek. Przegl. Zagr. Lit. Geogr. Z. 4, Warszawa 1970.
  • Witt A. Modyfikacja metody Tillego dotyczącej kartowania brzegów rzek. Spraw. Pozn. Tow. Przyj. Nauk, Wydz. Mat.-Przyr. nr 91 za 1973 r., Poznań 1976.
  • Zawiejska J. Struktura i dynamika koryta Dunajca. rozprawa doktorska, archiwum IG i GP UJ, 2006.
Typ dokumentu
Bibliografia
Identyfikatory
Identyfikator YADDA
bwmeta1.element.agro-ca1b887a-5e43-4e47-b27a-0bda7cbf223a
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.