Preferencje help
Widoczny [Schowaj] Abstrakt
Liczba wyników


2016 | 160 | 11 |

Tytuł artykułu

Kształtowanie się przyrostu grubości jodeł z Gór Świętokrzyskich

Warianty tytułu

Radial increment of silver fir from the Swietokrzyskie Mts.

Języki publikacji



The paper presents the dendrochronological analysis of silver firs (Abies alba Mill.) growing in the canopy layer of the forest stands. We searched for the similarities in the rhythm of radial growth of studied trees and we analysed the response of these stands to the increment disturbances related to the occurrence of adverse climatic factors and the pressure from industrial pollution. The research material was collected in 30 pure and uneven−aged silver fir stands located in the Świetokrzyskie Mountains (central Poland). We investigated the effect of age of the stands and the conditions for their growth (location, forest habitat type) on an average tree−ring width. In order to detect similarities in the rhythm of radial growth of the surveyed stands, we grouped the raw chronologies by the means of the cluster analysis, using Ward's agglomeration procedure with 1−r distance (r – Pearson correlation coefficient). We assessed the incremental response of the investigated stands to the disturbances (situations of significantly reduced radial growth) using indicators of resistance, recovery and resilience proposed by Lloret et al. [2011]. We also studied the influence of the stand age and the forest habitat type on the response of analysed for stands to the detected disturbances. The shortest chronology consisted of 94 tree−rings, while the longest one of 137. Average length of the obtained silver fir chronologies was 119 years. Older fir stands characterised with narrower rings (r=–0.451, p=0.012). Neither the location, nor the forest habitat type are the factors determining the similarity of the rhythm of radial growth of silver firs from the Świętokrzyskie Mountains (p=0.243 and p=0.967 respectively). The extreme climatic conditions responsible for the majority of the short−term (one−year−long) incremental depressions are the factor of regional importance, which affects the growth of investigated trees. Older stands characterized with better possibilities of increment recovery after the disturbance than younger stands (p<0.001), which may be a result of the production of secondary crowns. No consistent differences in the indices of resistance and resilience were found among analysed stands.









Opis fizyczny



  • Zakład Zarządzania Zasobami Leśnymi, Instytut Badawczy Leśnictwa, Sękocin Stary, ul.Braci Leśnej 3, 05-090 Raszyn
  • Zakład Zarządzania Zasobami Leśnymi, Instytut Badawczy Leśnictwa, Sękocin Stary, ul.Braci Leśnej 3, 05-090 Raszyn
  • Samodzielna Pracownia Dendrometrii i Nauki o Produkcyjności Lasu, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, ul.Nowoursynowska 159, 02-776 Warszawa
  • Zakład Hodowli Lasu i Genetyki Drzew Leśnych, Instytut Badawczy Leśnictwa, Sękocin Stary, ul.Braci Leśnej 3, 05-090 Raszyn
  • Zakład Hodowli Lasu i Genetyki Drzew Leśnych, Instytut Badawczy Leśnictwa, Sękocin Stary, ul.Braci Leśnej 3, 05-090 Raszyn
  • Zakład Hodowli Lasu i Genetyki Drzew Leśnych, Instytut Badawczy Leśnictwa, Sękocin Stary, ul.Braci Leśnej 3, 05-090 Raszyn


  • Bernadzki E. 1983. Zamieranie jodły w granicach naturalnego zasięgu. W: Białobok S. [red.]. Jodła pospolita Abies alba Mill. PWN, Warszawa – Poznań. 483-501.
  • Bernadzki E. 2008. Jodła pospolita. Ekologia. Zagrożenia. Hodowla. PWRiL, Warszawa.
  • Bijak S. 2010. Tree-ring chronolgy of silver fir and its dependence on climate of the Kaszubskie Lakeland (northern Poland). Geochronometria 35: 91-94. DOI: 10.2478/v10003-010-0001-9.
  • Bijak S. 2013a. Powiązanie przyrostu radialnego obcych i rodzimych gatunków drzew w LZD Rogów z wybranymi para-metrami korony. Sylwan 157 (4): 278-287.
  • Bijak S. 2013b. Sygnał klimatyczny w przyroście radialnym wybranych iglastych gatunków drzew w Leśnym Zakładzie Doświadczalnym Rogów. Leś. Pr. Bad. 74 (2): 101-110. DOI: 10.2478/frp-2013-0010.
  • Bosela M., Petrás R., Sitková Z., Priwitzer T., Pajtík J., Hlavatá H., Sedmák R., Tobin B. 2014. Possible causes of the recent rapid increase in the radial increment of silver fir in the Western Carpathians. Environmental Pollution 184: 211-221.
  • Bronisz A., Bijak S., Bronisz K. 2010. Dendroklimatologiczna charakterystyka jodły pospolitej (Abies alba Mill.) na terenie Gór Świętokrzyskich. Sylwan 154 (7): 463-470.
  • Bunn A. G. 2008. A dendrochronology program library in R (dplR). Dendrochronologia 26: 115-124.
  • Capecki Z., Tuteja W. 1974. Usychanie jodły w lasach południowej Polski. Sylwan 118 (12): 1-16.
  • Carrer M., Nola P., Motta R., Urbinati C. 2010. Contrasting tree-ring growth to climate responses of Abies alba toward the southern limit of its distribution area. Oikos 119: 1515-1525.
  • Carrer M., Urbinati C. 2004. Age-dependent tree-ring growth responses to climate in Larix decidua and Pinus cembra. Ecology 85 (3): 730-740.
  • Cedro A., Nowak G. 2015. Dendroclimatic investigations on Quercus rubra and Quercus robur in north-western Poland. Dendrobiology 74: 123-133. DOI: 10.12657/denbio.074.012.
  • Danek M. 2007. The influence of industry on Scots pine stands in the south-eastern part of the Silesia – Krakow Upland (Poland) on the basis of dendrochronological analysis. Water, Air and Soil Pollution 185: 265-277.
  • Dannecker K. 1941. Ursachen des Rückganges der Weißtanne und waldbauliche Folgerungen. Cbl.f.d. ges. Forstw. 11.
  • Dittmar Ch., Eißing T., Rothe A. 2012. Elevation-specific tree-ring chronologies of Norway spruce and silver fir in Southern Germany. Dendrochronologia 30: 73-83.
  • Dmyterko E. 2006. Cechy korony jako podstawa metody określania uszkodzenia drzewostanów olszy czarnej (Alnus glutinosa (L.) Gaertn.). Rozprawy i Monografie. Inst. Bad. Leś. 5.
  • Dmyterko E. 2014. Reakcja przyrostowa jodły (Abies alba Mill.) na zmiany środowiska w powiązaniu z koroną wtórną. Sylwan 158 (2): 90-98.
  • Eckstein D., Anioł R. W., Bauch J. 1983. Dendroklimatologische Untersuchungen zum Tenannensterben. European Journal of Forest Pathology 13: 279-288.
  • Elling W., Dittmar Ch., Pfaffelmoser K., Rötzer T. 2009. Dendroecological assessment of the complex causes of decline and recovery of the growth of silver fir (Abies alba Mill.) in Southern Germany. For. Ecol. Manag. 257: 1175-1187.
  • Ficko A., Poljanec A., Boncina A. 2011. Do changes in spatial distribution, structure and abundance of silver fir (Abies alba Mill.) indicate its decline? For. Ecol. Manag. 261: 844-854.
  • Fritts H. C. 1976. Tree rings and climate. Academic Press, London – New York – San Francisco.
  • Gömöry D., Longauer R., Liepelt S., Ballian D., Brus R., Kraigher H., Parpan V. I., Parpan T. V., Paule L., Stupar V. I., Ziegenhagen B. 2004. Variation patterns of mitochondrial DNA of Abies alba Mill. in suture zones of postglacial migration in Europe. Acta Soc. Bot. Pol. 73 (3): 203-206.
  • Gruber F. 1992. Dynamik und Regeneration der Gehölze. Baumarchitektur auf ökologisch-dynamischer Grundlage und zur Bioindikation am Beispiele der Europäischen Fichte (Picea abies (L.) Karst.), Weißtanne (Abies alba Mill.), Douglasie (Pseudotsuga menziesii Franco) und Europäischen Lärche (Larix decidua Mill.). Berichte des Forschungszentrums Waldökosysteme A 86 (1).
  • Hammer Ř., Harper D. A. T., Ryan P. D. 2001. PAST: Paleontological statistics software package for education and data analysis. Palaeontologia Electronica 4 (1).
  • Iszkuło G., Jasińska A., Sobierajska K. 2011. Dendroecological differences between Taxus baccata males and females in comparison with monoecious Abies alba. Dendrobiology 65: 55-61.
  • Jaworski A. 1979. Charakterystyka hodowlana wybranych drzewostanów z udziałem jodły (Abies alba Mill.) w Karpatach i Sudetach. Acta Agr. Silv., ser. Silv. 5 (18): 19-60.
  • Jaworski A., Karczmarski J., Pach M., Skrzyszewski J., Szar J. 1995. Ocena żywotności drzewostanów jodłowych w oparciu o cechy biomorfologiczne koron i przyrost promienia pierśnicy. Acta Agr. Silv., ser. Silv. 33: 115-131.
  • Jaworski A., Skrzyszewski J. 1986a. Ocena żywotności drzewostanów jodłowych w Beskidzie Śląskim na podstawie wybranych cech przyrostowych i morfologicznych. Sylwan 131 (7): 1-14.
  • Jaworski A., Skrzyszewski J. 1986b. Żywotność jodły w lasach karpackich. Sylwan 131 (2-3): 37-52.
  • Koprowski M. 2012. Long-term increase of March temperature has no negative impact on treerings of European larch (Larix decidua) in lowland Poland. Trees – Structure and Function 26: 1895-1903. DOI: 10.1007/s00468-012-0758-8.
  • Koprowski M. 2013a. Reaction of a silver fir (Abies alba) growing outside its natural range to extreme weather events and a long-term increase in march temperature. Tree-Ring Research 69: 49-61.
  • Koprowski M. 2013b. Spatial distribution of introduced Norway spruce growth in lowland Poland: The influence of changing climate and extreme weather events. Quaternary International 283: 139-146. DOI: 10.1016/j.quaint. 2012.04.020.
  • Koprowski M., Duncker P. 2012. Tree ring width and wood density as the indicators of climatic factors and insect outbreaks affecting spruce growth. Ecological Indicators 23: 332-337. DOI: 10.1016/j.ecolind.2012.04.007.
  • Koprowski M., Gławęda M. 2007. Dendrochronologiczna analiza przyrostów rocznych jodły pospolitej (Abies alba Mill.) na Pojezierzu Olsztyńskim (Nadleśnictwo Wichrowo). Sylwan 151 (11): 35-40.
  • Korpel S., Paule L., Laffers A. 1982. Genetics and breeding of the silver fir (Abies alba Mill.). Ann. For. 9 (5): 151-184.
  • Korzybski D., Mionskowski M., Dmyterko E., Bruchwald A. 2013. Stopień uszkodzenia świerka, jodły i modrzewia w Sudetach Zachodnich. Sylwan 157 (2): 104-112.
  • Leibundgut H. 1974. Zum Problem der Tannensterbens. Schweiz. Z. Forstwes. 125 (7): 476.
  • Lloret F., Keeling E. G., Sala A. 2011. Components of tree resilience: effects of successive low-growth episodes in old ponderosa pine forests. Oikos 120: 1909-1920.
  • Magnuszewski M. 2015. Sygnał klimatyczny w przyrostach rocznych świerka Schrenka (Picea schrenkiana sp.) pochodzącego z gór Tien-Shan w Kirgistanie. Sylwan 159 (4): 336-344.
  • Magnuszewski M., Bijak S., Orozumbekow A., Howe B., Musuraliev K., Zasada M., Bronisz K., Bronisz A. 2015. Different growth patterns of Picea schrenkiana subsp. tianshanica (Rupr.) Bykov and Juglans regia L. coexisting under the same ecological conditions in the Sary-Chelek Biosphere Reserve in Kyrgyzstan. Dendrobiology 73: 11-20.
  • Malik I., Danek M., Marchwińska-Wyrwał E., Danek T., Wistuba M., Krąpiec M. 2012. Scots pine (Pinus sylvestris L.) growth suppression and adverse effects on human health due to air pollution in the Upper Silesian Industrial District (USID), Southern Poland. Water, Air and Soil Pollut. 223: 3345-3364.
  • Oldeman R. A. A. 1974. L’architecture de la foręt guyanaise. Mém. ORSTOM. 73.
  • Podlaski R. 2002. Radial growth trends of fir (Abies alba Mill.), beech (Fagus sylvatica L.) and pine (Pinus sylvestris L.) in the Świętokrzyski National Park (Poland). J. For. Sci. 48: 377-387.
  • Pretzsch H., Schütze G., Uhl E. 2013. Resistance of European tree species to drought stress in mixed versus pure forests: evidence of stress release by inter-specific facilitation. Plant Biol. 15: 483-495. DOI: 10.1111/j.1438-8677.2012.00670.x.
  • Roloff A. 2001. Baumkronen. Verständnis und praktische Bedeutung eines komplexen Naturphänomens. Verlag Eugen Ulmer GmbH & Co, Stuttgart.
  • Šafar J. 1953. Verjüngungsprozess der Tanne und Buche in den kroatischen Urwäldern. Šumarski List 11.
  • Schweingruber F. H. 1996. Tree rings and environment-dendroecology. Bern, Paul Haupt.
  • Sensuła B., Wilczyński S., Opała M. 2015. Tree Growth and Climate Relationship: Dynamics of Scots Pine (Pinus sylvestris L.) Growing in the Near-Source Region of the Combined Heat and Power Plant During the Development of the Pro-Ecological Strategy in Poland. Water, Air and Soil Pollution 226 (7): 220-237.
  • Stöckl J. 1941. Schwierigkeiten bei der Bewirtschaftung der Tanne an der natürlicher Verbreitungsgebietes im mittleren Wienerwald. Cbl. F.d. ges. Forstw. 9.
  • Świątczak B. 2002. Zmienność zanieczyszczenia powietrza w Polsce na tle zmniejszania emisji zanieczyszczeń do atmosfery w okresie zmian gospodarczych państwa. Przegląd Geofizyczny 1: 27-43.
  • Szymkiewicz B. 1971. Tablice zasobności i przyrostu drzewostanów. PWRiL, Warszawa.
  • Tulik M., Bijak S. 2016. Are climatic factors responsible for the process of oak decline in Poland? Dendrochronologia 38: 18-25. DOI:10.1016/j.dendro.2016.02.006.
  • Volařik D., Hédl R. 2013. Expansion to abandoned agricultural land forms an integral part of silver fir dynamics. For. Ecol. Manag. 292: 39-48.
  • Wertz B., Wilczyński S. 2012. Dendrochronologiczna ocena zmian przyrostu radialnego jodły (Abies alba Mill.) i modrzewia (Larix decidua Mill.) znajdujących się pod wpływem imisji. Studia i Materiały CEPL 30 (1): 268-278.
  • Wertz B., Wilczyński S., Muter E. 2014. Dendrochronologiczna ocena przyrostu grubości jodły pospolitej (Abies alba Mill.) w Polskich Karpatach. Studia i Materiały CEPL 40 (3): 88-98.
  • Wilczyński S. 2006. The variation of tree-ring widths of Scots pine (Pinus sylvestris L.) affected by air pollution. European Journal of Forest Research 125 (3): 213-219. DOI: 10.1007/s10342-005-0106-2.
  • Wilczyński S. 2013. Krótkookresowe reakcje przyrostowe jodły, świerka i sosny rosnących w jednorodnych warunkach siedliskowych. Sylwan 157 (6): 442-452.
  • Wilczyński S., Feliksik E. 2005. Disturbances in variation of the annual ring width of Norway spruce in the Polish Western Beskid Mountains. Journal of Forest Science 51 (12): 539-547.
  • Wilczyński S., Kulej M. 2013. The influence of climate on the radial increment of larches of different provenances on the basis of the experiment in the Carpathian Mountains in Southern Poland. European Journal of Forest Research 132 (5-6): 919-929. DOI: 10.1007/s10342-013-0731-0.
  • Wilczyński S., Szymański N. 2015. Sygnał klimatyczny w seriach przyrostów rocznych świerków z regla dolnego oraz górnego w Tatrach. Sylwan 159 (12): 1008-1017.
  • Wilczyński S., Szymański N., Kołbut Ł. 2015. Klimatyczne przyczyny krótkookresowych reakcji przyrostowych jodły pospolitej z pogórza oraz regla dolnego. Sylwan 159 (5): 372-380.
  • Wilczyński S., Wertz B. 2012. Sygnał klimatyczny w seriach przyrostów radialnych jodły pospolitej oraz modrzewia europejskiego. Studia i Materiały CEPL 30 (1): 66-74.
  • Zasada M. 1999. The growth model for fir (Abies alba Mill.). Fol. For. Pol. 44: 37-46.
  • Zawada J. 1978. Przyrostowe objawy regresji jodły. Sylwan 122 (12): 7-16.
  • Zawada J. 2001. Przyrostowe objawy rewitalizacji jodły w lasach Karpat i Sudetów oraz wynikające z nich konsekwencje hodowlane. Pr. Inst. Bad. Leśn. 922: 79-101.
  • Zawada J., Jaworski A., Srzyszewski J. 1984. Ustalenie geograficzno-przestrzennego występowania zjawiska regresji jodły na terenie krąju. Spr. nauk. Inst. Bad. Leśn., Warszawa.
  • Zielski A., Krapiec M. 2004. Dendrochronologia. PWN, Warszawa.

Typ dokumentu



Identyfikator YADDA

JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.